अनारसिंह कार्की


नेपाल संविधानत: धर्मनिरपेक्ष राज्य भएको छ। यसको अर्थ राज्यको कुनै धर्म हुँदैन र राज्यका निम्ति सबै धर्म बराबर हुन्छन् भन्ने हो। तर, हरेक सनातन हिन्दू सांस्कृतिक र धार्मिक पर्वमा राष्ट्रप्रमुख लगायतका सरकारमा रहेका मानिसहरूले भाग लिने गरेका छन्। यिनीहरू सनातन हिन्दू धर्मावलम्बी भएका हुनाले व्यक्तिगत हैसियतमा भाग लिन गएका हुन् कि राज्यको प्रतिनिधित्व गरेर गएका हुन्?

हरेक वर्ष महाशिवरात्रि लगायतका पर्वहरूमा राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति पशुपतिनाथको दर्शन र पूजाआजा गर्न पुग्ने गर्छन्। त्यस्तै इन्द्रजात्रा, कुमारीको दर्शन आदि सांस्कृतिक पर्वहरूमा पनि ठूलो राजकीय तामझामसाथ पुग्ने गरेको देखिन्छ। यो कुन हैसियतमा हो प्रस्ट हुन जरुरी छ।

विगतमा राष्ट्रप्रमुख राजा हुन्थे र औपचारिक रूपमै त्यस्ता पर्वहरूमा राजारानी सहभागी हुने प्रचलन चलिआएको थियो। २०१८ सालको संविधानले त संवैधानिक रूपमै नेपाललाई हिन्दू अधिराज्यको व्यवस्था गरेको थियो। त्यसभन्दा अगाडिका संविधानमा धर्मका बारेमा केही उल्लेख नभए पनि नेपालको राजगद्दीसम्बन्धी व्यवस्थामा भने राजगद्दीको उत्तराधिकारी हुनका लागि हिन्दू धर्मावलम्बी विवाहित बडामहारानीबाट जन्मिएको जेठो छोरो हुनुपर्ने व्यवस्था थियो। यसबाट के स्पष्ट हुन्छ भने नेपालको राजारानी हिन्दू धर्मका अनुयायी भएका कारणले यस्ता धार्मिक र सांस्कृतिक पर्वहरूमा राजकीय रूपमा भाग लिने व्यवस्था भएको हो।
यदि राष्ट्रपतिले विगतमा राजाले गर्दै आएका कामहरूलाई नै राष्ट्रप्रमुखका रूपमा निरन्तरता दिएको हो भने धर्मनिरपेक्षताको संवैधानिक व्यवस्थाको उल्लङ्घन भएन र? यदि व्यक्तिगत हैसियतमा संलग्न भएका मात्रै हुन् भने राजकीय तामझाम किन भन्ने प्रश्न खडा हुन्छ र भएको छ।

कम्युनिष्ट सरकारको यस्तो धार्मिक संलग्नता सनातन हिन्दू धर्मका लागि मात्रै होइन, विवादास्पद इसाई धर्मकी पवित्र आमाको हातबाट आशीर्वाद लिन र होली वाइन लिएर पवित्र हुनका लागि पनि भएको कुरा सर्ववितितै छ।

भर्खरकै कुरा हो, पाथीभरा देवीको दर्शन गरेर फर्कने क्रममा हेलिकप्टर दुर्घटना भएर पर्यटन एवं नागरिक उड्डयनमन्त्री रविन्द्र अधिकारी सहितका सात जना सरकारी कर्मचारीको दुखद निधन भयो। यस्ता निधनप्रति शोक व्यक्त गर्दागर्दै पनि एयरपोर्ट निरीक्षण गर्न गएको सरकारी टोलीले आफ्नो धार्मिक आस्थाका लागि सरकारी हेलिकप्टर लिएर देवीको दर्शन गर्न जान हुन्थ्यो कि हुँदैनथ्यो? अथवा त्यहाँ गएको जति खर्च चाहिँ जानेहरूको निजी खर्च थियो भने त्यो कुरा प्रस्ट हुन जरुरी छ। अन्यथा धर्मनिरपेक्ष राज्यकोष खर्च गरेर शासकहरूले आफ्ना धार्मिक आस्था पूरा गर्न पाउने कि नपाउने भन्ने गम्भीर प्रश्न खडा हुन्छ र यसले भविष्यमा ठूलो विवाद खडा गर्न सक्छ।

नेपालमा राजसंस्थाको समाप्तिपछि गणतन्त्रका राष्ट्रपतिले राज्यव्यवस्था सञ्चालनमा मात्रै होइन, धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा पनि राजाको ठाउँ लिएको देखिन्छ। यदि त्यसो हो भने नेपालको राष्ट्रपति हुनका लागि पनि सनातन हिन्दू धर्मको अनुयायी हुनुपर्छ भन्ने संवैधानिक व्यवस्था गर्न जरुरी छ। अन्यथा भविष्यमा गैरहिन्दू राष्ट्रपति भयो भने उसले हिन्दू पर्व र पूजामा भाग लिन के गर्ने? साथै आफ्नो धर्म संस्कारका लागि राजकीय हैसियतमा भाग लिन चाहेमा दिने कि नदिने?

यतिबेला नेपालमा कम्युनिष्ट सरकार छ, जो सैद्धान्तिक रूपमा धर्मलाई मान्दैन तर तिनै कम्युनिष्ट शासकहरू राजकीय हैसियत र खर्चमा धार्मिक काममा संलग्न भइरहेका छन्। कम्युनिष्ट सरकारको यस्तो धार्मिक संलग्नता सनातन हिन्दू धर्मका लागि मात्रै होइन, विवादास्पद इसाई धर्मकी पवित्र आमाको हातबाट आशीर्वाद लिन र होली वाइन लिएर पवित्र हुनका लागि पनि भएको कुरा सर्ववितितै छ।

हरेक पक्ष र विषयवस्तुको स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नुपर्ने प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाली कांग्रेस पनि कम्युनिष्टहरूको पुच्छर बन्न पुगेपछि सबै प्रकारका स्वतन्त्रताहरू खतरामा पर्नु स्वाभाविक हो। त्यसैले होला, यतिबेला हिन्दू धर्म–संस्कृतिमाथि चारैतिरबाट हमला हुन थालेको छ।

नेपालका कम्युनिष्टहरू धर्मका सम्बन्धमा लाजै नमानी बहुरंगी र बहुरूपी देखिन्छन्। हुन त बर्लिनको पर्खाल ढलेपछि र सोभियत रुसबाट कम्युनिष्टहरूको पतन भएपछि कम्युनिष्टहरूको नामबाहेक कुनै जात, धर्म र लिंग देखिँदैन। उनीहरू जुनबेला जे सजिलो हुन्छ, त्यस्तै व्याख्या गर्ने गर्छन्। त्यसमा पनि नेपालका कम्युनिष्ट त नमुना नै छन्। सशस्त्र विद्रोहको बेलामा मठमन्दिर भत्काउने र किरियापुत्री मार्ने अभियान नै चलाएका थिए भने शान्ति बहालीपछि आफ्नो सरकार भएका बेला वाईसीएल लगाएर पशुपतिका पुजारीको जनै काटेर आतंक मच्चाएका थिए। अहिले त्यही कम्युनिष्ट पार्टीबाट राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति भएकाहरू पशुपतिमा पूजाआजा गर्न ठूलो तामझामका साथ जाने गरेका छन्।

हरेक धर्मका आ–आफ्ना विधि विधान र रीतिरिवाजहरू हुने गर्छन्, जसलाई मान्नु त्यस धर्म मान्नेका लागि अन्धविश्वास होइन, परम्पराको पालना गर्नु हो। तर, २ वर्ष जति पहिलेको कुरो हो, वर्तमान राष्ट्रपति जनकपुरमा जानकी मन्दिरमा दर्शन गर्न गएकोमा त्यसको विरोध भएको थियो। कारण चल्दै आएको चलनअनुसार एकल महिलाले जानकी मन्दिरमा दर्शन गर्न नहुने चलन रहेछ।
यस्तो हरेक धर्ममा हुन्छ, कुनैमा महिलाले मात्रै पूजा गर्ने हुन्छ भने कुनैमा पुरुषले मात्रै पूजा गर्ने गरिन्छ। त्यति मात्रै होइन, कति मन्दिरहरूमा अमुक जातको अमुक पुरुष वा महिलाले मात्रै पूजा गर्ने चलन पनि चलिआएका छन्। यस्ता धार्मिक मामिलामा किन यस्तो प्रचलन चल्यो भन्नेबारेमा अध्ययन अनुसन्धान हुन जरुरी हुन्छ तर यसमा भेदभावको प्रश्न उठाएर अतिक्रमण गर्नु गलत मात्रै होइन, अनुचित पनि हो।

दर्शन गर्न जाँदा प्रयोग गरिएको सवारीसाधन र चढाएको प्रसाद तथा दक्षिणा निजी हो कि सरकारी सम्पत्तिबाट गरिएको हो? यो प्रश्न किन पनि गर्न जरुरी छ भने यिनीहरू नै हुन्, केही दिनअघि ‘होली वाइन’ खान पनि पुगेका थिए। यिनको वास्तविक धर्म, जात र लिंग के हो र कहिलेसम्म सनातन हिन्दू धर्मले यिनको अतिक्रमण सहिरहनुपर्ने हो?

हरेक पक्ष र विषयवस्तुको स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नुपर्ने प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाली कांग्रेस पनि कम्युनिष्टहरूको पुच्छर बन्न पुगेपछि सबै प्रकारका स्वतन्त्रताहरू खतरामा पर्नु स्वाभाविक हो। त्यसैले होला, यतिबेला हिन्दू धर्म–संस्कृतिमाथि चारैतिरबाट हमला हुन थालेको छ। एकातिर राज्यलाई धर्मनिरपेक्ष घोषणा गर्ने र अर्कोतिर हिन्दू मठमन्दिरका अर्बौंका सम्पत्ति कब्जा जमाउन छोडेको छैन। पशुपतिनाथ, मुक्तिनाथ, जनकपुरधाम जस्ता धार्मिक मठहरूका नाममा रहेको सम्पत्तिमाथि गुठी संस्थान नामको सरकारी संस्थालाई राज्यले नै परिचालन गरिरहेको छ।

के नेपालमा रहेका चर्च र मस्जिदहरूसँग रहेको सम्पत्तिमाथि पनि यसरी नै राज्यले परिचालन गर्न पाएको छ त? छैन भने हिन्दू धर्मका मठमन्दिरको सम्पत्तिमा मात्रै किन सरकार आफ्नो हकदाबी छोड्दैन? जब कि राज्य धर्मनिरपेक्ष भइसकेको छ। साँचो अर्थमा धर्मनिरपेक्ष भएको हो भने भएकै दिनबाट हिन्दू मठमन्दिरहरूका सम्पत्ति तिनै मठमन्दिरलाई हस्तान्तरण गर्नुपर्ने थियो।
अहिले पनि पशुपति विकास कोष र जनकपुर तथा लुम्बिनी विकास कोषका पदाधिकारीको नियुक्ति र परिचालन नेपाल सरकारले नै गरिरहेको छ। के यसरी नै चर्च र मस्जिदमाथि पनि राज्यले हैकम जमाउन पाउँछ? पाउँदैन र पाएको पनि छैन। तर, बौद्ध र हिन्दू धर्ममाथि भने राज्यले कब्जा जमाउन छोडेको छैन।

नेपालमा धर्मसम्बन्धी संविधानमा उल्लेख गरेको अवस्थामा होस् वा उल्लेख नगरेको अवस्थामा होस्, कुनै प्रकारको धार्मिक विवाद थिएन। यस्तो अवस्थामा राज्यलाई धर्मनिरपेक्ष घोषणा गर्न किन आवश्यक पर्‍यो र किन धर्मसम्बन्धी विवाद खडा गरियो? केवल धर्म परिवर्तन गर्न–गराउनका लागि बाहेक धर्मनिरपेक्षताको आवश्यकताको कुनै औचित्य पुष्टि हुन सक्दैन। गरिबी बाहुल्यता रहेको समाजमा धर्म परिवर्तनको ढोका खोलिदिनु भनेको धर्मको किनबेच गर्ने बजार खोलिदिनु हो, स्वच्छाको रोजाइ होइन। आज नेपालमा धर्म परिवर्तनले विकराल रूप लिँदै गएको मात्रै छैन, धर्मको विवाद खडा गरेर धार्मिक उन्माद पैदा गर्ने प्रयास भइरहेको छ। र, यसमा नेपालको शासक वर्ग पूरै संलग्न भएको कुरा दृष्टिविहीनले पनि देख्न सक्छ।

गत सालको कुरा हो, केही मानिसले हिन्दू धर्मसंस्कृतिसँग सम्बन्धित चाडपर्वहरूमा धेरै बिदा भयो र अन्य धर्मसंस्कृतिसँग सम्बन्धित चाडपर्वमा भने कम बिदा दिइन्छ भनेर भेदभावको प्रश्न उठाएका थिए। तर, कति सांस्कृतिक चाडपर्वहरू त हिन्दूका मात्रै नभएर नेपालीको राष्ट्रिय चाडपर्वका रूप लिइसकेका छन्। यस्ता विवाद किन, कसले र कुन उद्देश्यका लागि उठाइरहेको छ? निश्चय नै हाम्रो संवेदनशील भूराजनीतिक अवस्था र अहिले फेरिँदै गएको विश्व शक्ति सन्तुलनको अवस्थामा जुन प्रकारको सुनियोजित रूपले धार्मिक विवाद खडा गर्ने प्रयास भइरहेको छ, त्यो नेपाल राष्ट्रका लागि मात्रै होइन यो भूखण्डका लागि ठूलो खतराको कारक बन्न सक्छ।

जे होस्, धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रका कम्युनिष्ट पार्टीबाट राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति भएकाले सधैँजस्तै यसपटकको अर्थात् २०७५ साल फागुन २० गतेको महाशिवरात्रिमा पनि पशुपतिनाथको मन्दिरमा गएर पूजापाठ गरेका छन्। जसले गर्दा हजारौँ लाइनमा बसेका दर्शनार्थीले थप कष्ट सहनुपर्‍यो। यो प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ, ती कुन हैसियतमा गएका हुन् र तिनले दर्शन गर्न जाँदा प्रयोग गरिएको सवारीसाधन र चढाएको प्रसाद तथा दक्षिणा निजी हो कि सरकारी सम्पत्तिबाट गरिएको हो? यो प्रश्न किन पनि गर्न जरुरी छ भने यिनीहरू नै हुन्, केही दिनअघि ‘होली वाइन’ खान पनि पुगेका थिए। यिनको वास्तविक धर्म, जात र लिंग के हो र कहिलेसम्म सनातन हिन्दू धर्मले यिनको अतिक्रमण सहिरहनुपर्ने हो?

लोकप्रिय

आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद: ‘कराते गर्ल’ एस्तरले जितिन् स्वर्ण पदक

आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद: ‘कराते गर्ल’ एस्तरले जितिन् स्वर्ण पदक

२०७६, १० बैशाख मंगलवार १४:१८

‘युवा आन्दोलन पद प्राप्तिमा होइन, राष्ट्र र जनताका पक्षमा हुनुपर्छ’

‘युवा आन्दोलन पद प्राप्तिमा होइन, राष्ट्र र जनताका पक्षमा हुनुपर्छ’

२०७६, ९ बैशाख सोमबार १७:१६

‘दलाल संसदीय व्यवस्थाको अन्त्य गर्न एकीकृत जनक्रान्ति’

‘दलाल संसदीय व्यवस्थाको अन्त्य गर्न एकीकृत जनक्रान्ति’

२०७६, ९ बैशाख सोमबार १९:२७

बखरी लक्ष्मीनारायण मन्दिरको प्राणप्रतिष्ठा सम्पन्न

बखरी लक्ष्मीनारायण मन्दिरको प्राणप्रतिष्ठा सम्पन्न

२०७६, ८ बैशाख आईतवार १८:२५

गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालाको शिलान्यास भदौमा गर्ने तयारी

गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालाको शिलान्यास भदौमा गर्ने तयारी

२०७६, ८ बैशाख आईतवार १५:५२

श्रीलंकाकाे विस्फोटबाट भाग्यले बाँचे यी नेपाली

श्रीलंकाकाे विस्फोटबाट भाग्यले बाँचे यी नेपाली

२०७६, ८ बैशाख आईतवार १५:५९

नेकपाको पोलिटब्यूरो १ सय ५० सदस्यीय बन्ने

नेकपाको पोलिटब्यूरो १ सय ५० सदस्यीय बन्ने

२०७६, ८ बैशाख आईतवार १३:१४

वीरगञ्जका दुवै भन्सारको राजस्व असुली १४ अर्ब कम

वीरगञ्जका दुवै भन्सारको राजस्व असुली १४ अर्ब कम

२०७६, ९ बैशाख सोमबार १९:००

राष्ट्र बैंक भाेलि साढे १० अर्बकाे ट्रेजरी जारी गर्दै

राष्ट्र बैंक भाेलि साढे १० अर्बकाे ट्रेजरी जारी गर्दै

२०७६, ८ बैशाख आईतवार १६:०१

धागो आयातमा बंगलादेशले हटायो प्रतिबन्ध

धागो आयातमा बंगलादेशले हटायो प्रतिबन्ध

२०७६, १० बैशाख मंगलवार १३:५५

शुक्लाफाँटा भनेकै बाह्रसिंगाको ताँती (फोटोफिचर)

शुक्लाफाँटा भनेकै बाह्रसिंगाको ताँती (फोटोफिचर)

२०७६, ८ बैशाख आईतवार १५:३३

कांग्रेसको जागरण अभियानमा महिलाको भूमिका बढाउन माग

कांग्रेसको जागरण अभियानमा महिलाको भूमिका बढाउन माग

२०७६, ९ बैशाख सोमबार ०८:३७

‘लाप्राक नमुना बस्ती’ निर्माण कार्य अन्तिम चरणमा (फोटो फिचर)

‘लाप्राक नमुना बस्ती’ निर्माण कार्य अन्तिम चरणमा (फोटो फिचर)

२०७६, १० बैशाख मंगलवार १३:५४

मौसम परिवर्तनले बैतडीमा बिरामीको चाप बढ्दाे, औषधि अभाव

मौसम परिवर्तनले बैतडीमा बिरामीको चाप बढ्दाे, औषधि अभाव

२०७६, १० बैशाख मंगलवार १३:२०

रिना हत्या प्रकरणमा उनका ‘प्रेमी’ पक्राउ

रिना हत्या प्रकरणमा उनका ‘प्रेमी’ पक्राउ

२०७६, १० बैशाख मंगलवार १३:४६