बुटवल – प्रदेश नम्बर ५ का कारागारहरूको विकराल अवस्थाका कारण कैदीबन्दीहरू पशुसरहको जीवन बिताउन बाध्य छन्। प्रदेशका प्रायः सबै कारागारमा क्षमताभन्दा दोब्बर बढी कैदीबन्दीहरू राखिएको छ। कुनै जिल्लामा त कारागारको क्षमताभन्दा छ गुणा बढीसम्म कैदीबन्दी राखिएको छ।

दाङको तुल्सीपुरको नयाँ भवनको कारागारबाहेक अन्य जिल्लामा कारागारहरूको भवन जीर्ण हुनुका साथै अत्यधिक संख्यामा कैदीबन्दीहरू राखिएको छ, जसका कारण कैदीबन्दीहरू नारकीय जीवन बिताउन बाध्य छन्। उनीहरूले न्यूनतम मानवीय सुविधा पाउन पनि सकेका छैनन्।

रूकुम पूर्वमा कारागार छैन । दाङमा दुईवटा कारागार छन्। लुल्सीपुरमा रहेको नयाँ भवनको अवस्थाबाहेक प्रायः सबै कारागारमा अतिआवश्यकीय पूर्वाधारहरूको समेत सुविधा छैन। दिशापिसाव गर्न शौचालय, खाने, बस्ने, सुत्ने पिउने पानीजस्ता आधारभूत कुराहरूसमेत कारागारमा सहज रूपमा उपलब्ध गराइएको छैन।

रूपन्देहीमा कारागारको अवस्था जीर्ण छ। ढल सडकमै बगेकाले स्थानीयहरू पीडित छन्। कारागार प्रशासनले बजेट अभावले केही गर्न नसकेको जिल्ला कारागार रूपन्देहीका प्रमुख नारायण पन्थीले बताए। वि.सं. १९९० सालमा बनेको उक्त भवनमा क्षमताभन्दा अत्यधिक बढी कैदीबन्दीहरू राखिएको हुँदा उनीहरूका लागि आवश्यक आधारभूत कुरासमेत आपूर्ति गर्न सक्ने अवस्था नरहेको रूपन्देहीका जेलर पन्थी बताउँछन्।

कपिलवस्तु, नवलपरासी, पाल्पा, गुल्मी, अर्घाखाँची, रोल्पा, प्यूठानलगायतका जिल्लाहरूमा पनि जीर्ण भवन, कर्मचारी अभाव, घेराउ पर्खालको समस्या, खानेपानीजस्ता समस्या रहेका छन्।

प्रायः प्रदेशका सबै कारागारहरूको अवस्था उस्तै रहेको पाइएको छ। कारागारमा आधारभूत मानवीय आवश्यकतासमेतको सुविधा नहुँदा कैदीबन्दीहरू नारकीय जीवन बिताउन बाध्य छन्। ‘यसै पनि हामी कारबाहीमा नै छौँ, जस्तो भए पनि बाँच्नु त पर्‍याे, के गर्ने ?,’ कैदीहरू गुनासो गर्दछन्।

मानवशास्त्रविद् विष्णु चालिसे भन्छन्, ‘राज्यले अपराध न्यूनीकरण हुने गरी र सकारात्मक उत्प्रेरणा मिल्ने गरी कारागारको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।’ दिशा पिसाव गर्न शौचालय, खाने, बस्ने, सुत्ने र पिउने पानीजस्ता आधारभूत मानवीय आवश्यकतासमेत नहुँदा पशुसरह जीवन बिताउन बाध्य रहेको जिल्ला कारागार कपिलवस्तुका निवर्तमान जेलर सन्तोष थापा बताउँछन्।

रुपन्देही कारागार

‘कदीबन्दीहरूलाई अमानवीय रूपमा राख्न बाध्य छौँ, करिब २ सय ८० जनाको क्षमता भएको भवनमा ७ सय १४ जना मानिस राखेका छौँ, कसरी व्यवस्थापन गर्ने,’ नेपालगञ्ज कारागारका जेलर भरत पाण्डे भन्छन्, ‘पानी परेको राति ३ सय जना उभिएर रात कटाउँछन्। अन्य बेलामा गल्ली, बाटो जता ठाउँ हुन्छ, त्यतै सुत्छन्। कारागारको अवस्था नाजुक छ।’

प्रदेशका प्रायः सबै कारागारहरूमा क्षमताभन्दा दोब्बरको संख्यामा कैदीबन्दीहरू राखिएका छन्। दाङको घोराही कारागारको अवस्था अझ भयावह छ, त्यहाँ छ गुणासम्म बढी कैदीबन्दी राखिएको छ। ५० जनाको क्षमता रहेको उक्त कारागारमा २ सय ८८ जना कैदीबन्दी राखिएको त्यहाँका जेलर विष्णु पाण्डेले बताए। घोराही कारागारमा झण्डै छ गुणा बढी कैदीहरू जनावरजस्तै गरी बस्न बाध्य छन्।

कारागारमा क्षमताभन्दा तेब्बर बढी कैदीबन्दी राख्नुपर्दा मानवीय आवश्यकता पूर्ति गर्न कठिन हुने गरेको प्यूठानका नि. जेलर सूर्यबहादुर थापाले बताए। नेपालगञ्ज कारागारमा कारागारको २ सय ८० जनाको क्षमता भएको भवनमा ७ सय १४ जना राखिएको छ।

त्यस्तै, रूपन्देहीमा झण्डै तीन गुणा बढी कैदीबन्दी राखिएको छ। ‘यहाँ १ सय ५० जनाको क्षमता भएको कारागारमा ४ सय १५ जना कैदीबन्दी छन्। क्षमताभन्दा २०÷२५ जना पो व्यवस्थापन गर्न सकिन्थ्यो,’ रूपन्देहीका जेलर पन्थी भन्छन्।

कपिलवस्तुमा पनि अवस्था त्यस्तै छ। १ सय ८० जनाको क्षमता भएको उक्त कारागारमा ३ सय ५५ जना कैदीबन्दी राखिएको नि. जेलर सन्तोष थापाले जानकारी दिए।

त्यस्तै, पहाडी जिल्ला अर्घाखाँचीमा करिब ३० जनाको क्षमता भएको कारागारमा ४९ जना कैदीबन्दी रहेका छन्। ३२ जनाको क्षमता भएको प्यूठान कारागारमा ६२ जना कैदीबन्दी छन्। गुल्मीमा २५ जनाको क्षमता हो तर ७२ जना कैदीबन्दी छन्। ५० जनाको क्षमता रहेको रोल्पा कारागारमा ८० जना कैदीबन्दी छन्।

कारागार सुधारका लागि आवश्यक पहल शुरू भएको छ। प्रदेश सरकारले विभिन्न शीर्षकमा बजेट विनियोजन गरी त्यसलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ। ‘प्रदेश सरकारले कारागार सुधारका लागि गत वर्षदेखि नै काम शुरू गरेको छ,’ आन्तरिक मामिला मन्त्री कुलप्रसाद केसी भन्छन्, ‘अवस्था बुझेर काम गर्ने मेकानिजम तयार गर्नेगरी छलफल भइरहेको छ।’

प्रदेश ५ को अवस्था मात्र होइन, देशभरकै अवस्था यस्तै रहेकाले त्यसको सुधारका लागि काम शुरू भइरहेको कारागार व्यवस्थापन विभागका महानिर्देशक हरिप्रसाद मैनालीले बताए। हामीले कारागारको समस्या बुझेका छौँ,’ उनले भने– ‘त्यसका लागि संघ र प्रदेशसँग छलफल भइरहेको छ।’

डी.आर. बन्जाडे डी.आर. बन्जाडे
नेपाली पब्लिकका प्रदेश नम्बर ५ का प्रमुख संवाददाता हुन्।

लोकप्रिय

कठै ! हिमानी राज्यलक्ष्मी शाह

कठै ! हिमानी राज्यलक्ष्मी शाह

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार १०:५०

मेस्सीका कारण पेलेको किर्तिमान धरापमा

मेस्सीका कारण पेलेको किर्तिमान धरापमा

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार १५:०२

सानीभेरीमा १५ शय्याको अस्पताल सञ्चालन हुने

सानीभेरीमा १५ शय्याको अस्पताल सञ्चालन हुने

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार २०:३३

मोहम्मद अफताब आलमको पक्षमा देउवा

मोहम्मद अफताब आलमको पक्षमा देउवा

२०७६, १ कार्तिक शुक्रबार २०:३२

दुर्गेश थापाको ‘ह्याप्पी तिहार’ गीतलाई गालीकाे वर्षा

दुर्गेश थापाको ‘ह्याप्पी तिहार’ गीतलाई गालीकाे वर्षा

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार १४:२५

म्याच फिक्सिङः  युएईका कप्तानसहित ३ खेलाडीमाथि प्रतिबन्ध

म्याच फिक्सिङः युएईका कप्तानसहित ३ खेलाडीमाथि प्रतिबन्ध

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार १३:२३

टी–२० विश्वकप छनोटः स्कटल्याण्डविरुद्ध सिंगापुरको रोमाञ्चक जित

टी–२० विश्वकप छनोटः स्कटल्याण्डविरुद्ध सिंगापुरको रोमाञ्चक जित

२०७६, १ कार्तिक शुक्रबार १५:४०

एनआरएनए निर्वाचन : सकियो मतदान

एनआरएनए निर्वाचन : सकियो मतदान

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार १७:५९

कप्तानबाट निकालिए पाकिस्तानी क्रिकेटर सर्फराज

कप्तानबाट निकालिए पाकिस्तानी क्रिकेटर सर्फराज

२०७६, १ कार्तिक शुक्रबार १७:११

पहिलाे हाफमा बार्सिलोनाकाे १ गाेलकाे अग्रता  (लाइभ हेर्ने लिङ्कसहित)

पहिलाे हाफमा बार्सिलोनाकाे १ गाेलकाे अग्रता (लाइभ हेर्ने लिङ्कसहित)

२०७६, २ कार्तिक शनिबार १६:४३

हरेक ६ महिनामा नयाँ श्रीमान फेरे जस्तो लाग्छः दिपिका पादुकाेण

हरेक ६ महिनामा नयाँ श्रीमान फेरे जस्तो लाग्छः दिपिका पादुकाेण

२०७६, १ कार्तिक शुक्रबार १४:२०

विश्वकी नयाँ राजकुमारी

विश्वकी नयाँ राजकुमारी

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार १५:४०

बिईगं ह्युमनका सञ्चालक भन्छन्ः थप आक्रामक रुपमा आउँदैछौँ

बिईगं ह्युमनका सञ्चालक भन्छन्ः थप आक्रामक रुपमा आउँदैछौँ

२०७६, १ कार्तिक शुक्रबार २०:४०

टी–२० विश्वकप छनोटः हङकङविरुद्ध आयरल्याण्डको शानदार जित

टी–२० विश्वकप छनोटः हङकङविरुद्ध आयरल्याण्डको शानदार जित

२०७६, १ कार्तिक शुक्रबार १९:०६

एनओसी अब अनलाईबाटै

एनओसी अब अनलाईबाटै

२०७६, ३० आश्विन बिहीबार ११:२९