सोमनाथ लामिछाने, काठमाडाैँ – विश्वकै महत्त्वपूर्ण तेल मार्गका रूपमा चिनिएकोओमान सागरमा एक साताभित्र चारवटा तेल ट्याङ्करमा शंकास्पद आक्रमण भएका छन्। अरब सागर र स्ट्रेट अफ हर्मुजको ओमानी जलक्षेत्रमा ओहोरदोहोर गर्ने मालबाहक पानीजहाजमाथि निरन्तर भएका आक्रमणले इरानमाथि चौतर्फी आशंका उब्जाएका छन्।

पछिल्ला यी आक्रमणहरू खासगरी साउदी अरेबिया, नर्वे र युनाइटेड अरब इमिरेट्स (यूएई)का राष्ट्रिय ध्वजाबाहक तेल ट्याङ्करमा भएका छन्। अमेरिका–इरान द्वन्द्वका सम्बन्धमा कूटनीतिक पहल गर्न जापानी प्रधानमन्त्री शिन्जो आबे तेहरानमै रहेका बखत तेल ट्याङ्करमा पनि आक्रमण भएका छन्। साउदी अरेबियाबाट सिंगापुरतर्फ गइरहेको कोकुका करेजियस र यूएईमा इन्धन भरेर कतारबाट ताइवानतर्फ गइरहेको फ्रन्ट अल्टायर नामको तेल ट्याङ्करमाथि बुधबार ओमानी जलक्षेत्रमा आक्रमण भएको छ।

यी आक्रमणको जिम्मेवारी कसैले लिएको छैन तर आरोप इरानमाथि लागेको छ। धुँवाको मुस्लो देखिएका दुवै जहाजका चालक दलका सदस्यलाई इरानी जलसेनाले उद्धार गरेको थियो। जापानको व्यापार मन्त्रालयले दुवै जहाजमा जापानसँग सम्बन्धित सामग्री रहेको जनाएको छ।

इरानले इस्लामिक क्रान्तिको चालीसौँ वर्षगाँठ गत फेब्रुअरीमा मनायो। पश्चिमा राष्ट्रको समर्थनप्राप्त इरानी राजा मोहम्मद रेजा पहल्वीलाई सत्ताच्यूत गरेको इरानले कट्टर इस्लामिक शैलीको राजनीतिक–धार्मिक प्रणाली र सरकार सञ्चालन गरेको चालीस वर्ष बितिसकेको छ। यी चालीस वर्षमा इरान र पश्चिमा राष्ट्रबीचको तिक्तता घट्नुको साटो झन् बढ्दै गएको घटनाक्रमले देखाएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सन् २०१५ मा राष्ट्रसंघका पाँच स्थायी सदस्य राष्ट्र (अमेरिका, रुस, बेलायत, चीन, फ्रान्स) र जर्मनीसहितका ६ राष्ट्र एवं इरानबीच आणविक कार्यक्रम बन्द गर्ने सम्झौतालाई धोका भन्दै सन् २०१८ को मेमा खारेज गरिदिएका थिए।

राष्ट्रपति ट्रम्पले गत वर्ष नोभेम्बरदेखि इरानविरुद्ध आर्थिक नाकाबन्दी लगाउने घोषणा पनि गरेका थिए। खासगरी यो सम्झौता बमोजिम इरानी आणविक कार्यक्रमलाई अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षणमा राख्ने, इरानले आणविक हतियार निर्माण कार्यक्रम रोक्ने तथा इरानमाथि राष्ट्रसंघमार्फत लागेका नाकाबन्दी क्रमशः फुकुवा गर्ने सहमति भएको थियो। यो सम्झौतालाई त्यसबखत ऐतिहासिक उपलब्धि मानिएको थियो।

राष्ट्रपति ट्रम्पको प्रशासनले इरानलाई रुस, उत्तर कोरिया वा चीनभन्दा पनि बढी एक्ल्याउन चाहेको अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुसका उत्तरी आयरल्यान्डका लागि विशेषदूत तथा अमेरिकी विदेश मन्त्रालयको नीति निर्माण निर्देशक रहिसकेका रिचार्ड हासको भनाइ छ।

सन् २०१६ मा राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएलगत्तै राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानमाथि निरन्तर दबाब सिर्जना गरेका छन्। उनले अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचनकै समयमा पनि इरानी आणविक सम्झौता धोका हो भन्दै आफू राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भए सम्झौता खारेज गर्ने बताउँदै आएका थिए।

अमेरिकाले इरानको शक्तिशाली इस्लामिक क्रान्तिकारी गार्डलाई विदेशी आतङ्कवादी संगठनका रूपमा घोषणा गर्नुका साथै इरानका एक हजारभन्दा बढी व्यक्ति तथा संस्थाविरुद्ध आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएको छ। इरानी तेल खरिदकर्ता र इरानसँग व्यापार गर्नेहरूविरुद्ध जस्तोसुकै कारबाही गर्ने धम्की दिइएको छ।

अमेरिकी नीतिको चेपुवामा परेका अधिकांश मुलुकले इरानी तेल खरिद गरेर झन्झट लिनुभन्दा अमेरिकासँगै व्यापार र लगानी सम्बन्ध सुदृढ तुल्याउनुमा बुद्धिमानी ठान्न थालेका छन्।

इरानलाई तेलको महत्त्व

अमेरिकी आक्रमणको तारो अहिले इरानी तेल नै रहेको छ। इरानको आयस्रोतको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा नै खनिज तेल हो। अमेरिकी घोषणासँगै इरानी तेलको विदेश निर्यात ह्वात्तै घटेको छ। अमेरिकी घोषित वर्तमान नीति नै इरानी तेल निर्यात शून्यमा ल्याउने रहेको छ। इरानको राजस्वकाे झन्डै ८० प्रतिशत हिस्सा यही तेलबाट प्राप्त हुने गर्छ।

गत वर्षको अन्त्य अर्थात् नोभेम्बरदेखि लागू भएको प्रतिबन्धका कारण इरानले झन्डै १० अर्ब डलर नोक्सानी व्यहोरिसकेको ओपेकको अनुमान छ। इरानी तेल निर्यात घटेको र तेल ट्याङ्करमाथि आक्रमणका घटना भएपछि विश्व बजारमा तेलको सामान्य मूल्यवृद्धि हुन थालेको छ।

ओपेकका अनुसार इरान विश्वमै तेल उत्पादन र निर्यातका लागि प्रमुख राष्ट्र हो। सन् २००४ मा विश्वको कुल तेल उत्पादनको इरानले ५.१ प्रतिशत उत्पादन गर्थ्यो अर्थात् प्रतिदिन ३९ लाख ब्यारेल। यसबाट इरानले २५ देखि ३० अर्ब अमेरिकी डलर राजस्व प्राप्त गर्थ्यो। सन् २०१५ मा भने इरान तेल र ग्यास विक्रीबाट २ खर्ब ५० अर्ब अमेरिकी डलर राजस्व प्राप्त गर्ने अवस्थामा पुगेको थियो।

इरानमाथिको आर्थिक दबाब जनस्तरमै अनुभव गर्न थालिएको छ। इरानको आर्थिक वृद्धि सन् २०१८ मा ४ प्रतिशतले खुम्चिएको छ र यस वर्ष सन् २०१९ मा ६ प्रतिशतले खुम्चिने प्रक्षेपण गरिएका छन्। इरानी मुद्राको अवमूल्यन तीव्र गतिमा भएको छ। मूल्यवृद्धि चरम् अवस्थामा पुगेको छ भने खाद्यान्न र औषधिको अभाव हुन थालेको छ।

खाडी क्षेत्रमा अमेरिकी सैनिक तैनाथ

अमेरिका पछिल्ला दिनमा इरानमाथिको दबाबलाई तार्किक निष्कर्षमा पुर्‍याउन जस्तोसुकै कदम चाल्ने तयारीमा रहेको देखिन्छ तर आफूले इरानसँग युद्ध नचाहेको बताउँदै आएका राष्ट्रपति ट्रम्पले खाडी क्षेत्रमा स्थिरता ल्याउन र सम्भावित आक्रमणबाट अमेरिकी स्वार्थ र गठबन्धन मुलुकको सुरक्षाका लागि भन्दै खाडीको जलक्षेत्रमा लडाकू विमानसहित अत्याधुनिक हातहतियारबाट सुसज्जित जलसेना र थप सैनिक पठाएका छन्।

यो सेनाले कुनै पनि समय इरानका कुनै पनि स्थानमा आक्रमण गर्न सक्ने बताइएको छ। इरानी तेल अन्य मुलुकमा विक्री हुनबाट रोक्न तथा इरानले कुनै विदेशी जहाजमाथि गर्न सक्ने आक्रमण रोक्न अमेरिकी तयारी केन्द्रित भएको अनुमान गरिएका छन्।

इरानी इस्लामिक सत्ता परिवर्तन गर्न प्रयासरत अमेरिकाले यमनका हुथी विद्रोही र सिरिया, प्यालेस्टाइनमा संघर्षरत हेज्बुल्लाह संगठनलाई इरानले दिइआएको आर्थिक, प्राविधिक तथा राजनीतिक समर्थन तोड्न चाहेको छ। गल्फ अफ ओमानमा तेल ट्याङ्करमाथि भएका चारवटा आक्रमण र साउदी विमानस्थलमा यमनका हुथी विद्रोहीले गरेको ड्रोन आक्रमणमा इरानको संलग्नता रहेको अमेरिकी आरोप छ।

इरानी अडान

इरानले आफूले विगतमा पनि अमेरिकी प्रतिबन्ध झेलेको र यसपटक पनि अमेरिकी प्रतिबन्धको डटेर सामना गर्ने भनाइ सार्वजनिक गरिरहेको छ। सन् २०१५ को आणविक सम्झौतालाई आफूले पूर्णरूपमा पालना  गरिरहेको बताउँदै इरानले अमेरिका बाहेकका उक्त सम्झौताका हस्ताक्षरकर्ता मुलुकलाई इरानको पक्षमा उभिन निरन्तर आग्रह गरिरहेको छ।

इरानले आणविक सम्झौतालाई बचाउन अमेरिका बाहेकका हस्ताक्षरकर्ता मुलुकलाई ६० दिनको समय पनि दिएको छ तर अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीले अमेरिकासँगको द्वन्द्व बढ्दै गएको सन्दर्भमा इरानले आणविक इन्धन उत्पादन बढाउन लागेको र आणविक हतियारका लागि चाहिने युरेनियमको प्रशोधन गर्न थालेको जनाएको छ।

आणविक हतियार नै उत्पादन गर्ने स्थितिमा त्यसले इरान, इजरायल र अमेरिकाबीचको द्वन्द्व अझ चरम् अवस्थामा पुर्‍याउने छ । हासको भनाइमा द्वन्द्वले अझ बढी विनाश निम्त्याउने अवस्थामा राष्ट्रपति ट्रम्पले उत्तर कोरियाको झैँ अन्य कुनै कूटनीतिक विकल्प चरम्र अवस्थामा पुर्‍याउने छ। हासको भनाइमा द्वन्द्वले अझ बढी विनाश निम्त्याउने अवस्थामा राष्ट्रपति ट्रम्पले उत्तर कोरियाको झैँ अन्य कुनै कूटनीतिक विकल्प नभएकाे बताए। (रासस)

लोकप्रिय

सप्तकोशीमा पानीको बहाव उतारचढाव

सप्तकोशीमा पानीको बहाव उतारचढाव

२०७६, ३० असार सोमबार १८:३९

बाढीपहिरोले पूर्वमा बढी क्षति

बाढीपहिरोले पूर्वमा बढी क्षति

२०७६, २९ असार आईतवार १९:५६

युवालाई नैतिकवान बनाउन प्रदेश सरकारको अभियान

युवालाई नैतिकवान बनाउन प्रदेश सरकारको अभियान

२०७६, ३१ असार मंगलवार १९:२२

सर्वोच्चको आदेशपछि भारतीय तरकारीको विषादी परीक्षण शुरु

सर्वोच्चको आदेशपछि भारतीय तरकारीको विषादी परीक्षण शुरु

२०७६, २९ असार आईतवार १४:०१

बाढी, पहिरो र डुवान: मृतकको संख्या ५० पुग्यो (अपडेट)

बाढी, पहिरो र डुवान: मृतकको संख्या ५० पुग्यो (अपडेट)

२०७६, २९ असार आईतवार १३:१३

पूर्ण कदका भानुभक्त

पूर्ण कदका भानुभक्त

२०७६, २९ असार आईतवार १७:०३

२०६औँ भानुजयन्ती (फोटोफिचर)

२०६औँ भानुजयन्ती (फोटोफिचर)

२०७६, २९ असार आईतवार १२:५७

नर्सरी व्यवसायबाट मासिक ८ लाख आम्दानी

नर्सरी व्यवसायबाट मासिक ८ लाख आम्दानी

२०७६, २९ असार आईतवार १६:२३

रोपाइँ नसकेसम्म ‘असार’ (फोटोफिचर)

रोपाइँ नसकेसम्म ‘असार’ (फोटोफिचर)

२०७६, ३० असार सोमबार १३:२५

अवरुद्ध म्याग्दी-मुस्ताङ सडक तीन दिनपछि खुल्यो

अवरुद्ध म्याग्दी-मुस्ताङ सडक तीन दिनपछि खुल्यो

२०७६, ३० असार सोमबार १९:४२

इन्डोनेसियामा ७.३ म्याग्नीच्यूडको भूकम्प

इन्डोनेसियामा ७.३ म्याग्नीच्यूडको भूकम्प

२०७६, २९ असार आईतवार १६:२८

मायाप्रेमले निम्त्याएको विवाद: छुरा प्रहार, घरमा ढुंगामुढा

मायाप्रेमले निम्त्याएको विवाद: छुरा प्रहार, घरमा ढुंगामुढा

२०७६, २९ असार आईतवार १७:५१

होसियार ! पानी परेको बेलामा मोबाइलमा कुरा गर्दा ज्यान जान सक्छ

होसियार ! पानी परेको बेलामा मोबाइलमा कुरा गर्दा ज्यान जान…

२०७६, २९ असार आईतवार १७:५५

कोशी ब्यारेज उच्च जोखिममा, ५६ वटा ढोका खोलिए

कोशी ब्यारेज उच्च जोखिममा, ५६ वटा ढोका खोलिए

२०७६, २९ असार आईतवार ०६:२६

हरे शिव ! तीन बालबालिकाको कस्ताे बिचल्ली?

हरे शिव ! तीन बालबालिकाको कस्ताे बिचल्ली?

२०७६, २९ असार आईतवार १३:१५